امتحانات کتبی خارج فقه و اصول حوزه علمیه خراسان

[ad_1]

شبکه اجتهاد: امتحانات کتبی خارج فقه و اصول حوزه علمیه خراسان در مدرسه علمیه آیت‌الله العظمی خوئی(ره) برگزار شد.





















 

نوشته امتحانات کتبی خارج فقه و اصول حوزه علمیه خراسان اولین بار در شبکه اجتهاد پدیدار شد.

[ad_2]

لینک منبع

مجوز جذب طلبه در رشته سطح چهار «فقه مقارن» صادر شد

[ad_1]

شورای گسترش حوزه علمیه خراسان در خصوص اعطای مجوز راه اندازی رشته تخصصی «فقه مقارن» در سطح چهار حوزه علمیه پس از احراز شرایط و ضوابط آن مرکز موافقت خود را اعلام کرد.

به گزارش شبکه اجتهاد، حجت‌الاسلام والمسلمین علی رحمانی، مدیر مرکز تخصصی آخوند خراسانی با اعلام این خبر اظهار کرد: شورای گسترش حوزه علمیه خراسان در خصوص اعطای مجوز راه اندازی رشته تخصصی فقه مقارن در سطح چهار حوزه علمیه پس از احراز شرایط و ضوابط آن مرکز موافقت خود را اعلام کرده است، از این رو در سال جدید تحصیلی امکان پذیرش فراهم است.

وی با اشاره به این که بخش مهمی از مسائل پیش روی جامعه ما در زمان حاضر و در سال‌های آینده، با حوزه فقه مذاهب، ارتباط جدی پیدا می‌کند، افزود؛ رشته فقه مقارن و گروه علمی آن جهت پاسخ گویی به نیازهای برآمده از این عرصه، توسط مرکز تخصصی آخوند خراسانی پایه گذاری شده است، برگزاری سه دوره فقه مقارن در مقطع سطح سه، توسط این گروه علمی تجربیات ارزنده‌ای را به همراه داشته و ارزیابی‌ها نشان می‌دهد که فارغ‌التحصیلان آن در مقاطع بالاتر حوزه، از توانمندی بیشتری نسبت به دیگر دانش پژوهان برخورداربوده اند. این مسأله سبب شد تا برای طراحی سطح چهار در حوزه علمیه مشهد اقدام شود. دوره نگارش سرفصل‌ها و تنظیم رشته، نزدیک به دو سال و نیم به طول انجامید، سپس جهت تصویب به شورای مدیریت حوزه علمیه خراسان ارسال گردید.  با لطف الهی اکثر مباحث در فرایند تصویب‌خواهی مورد پذیرش واقع گردیده است.

رحمانی گفت: مباحث فقه مقارن، سبب توسعه منابع استنباط و استدلال‌هایی می‌گردد که فریقین در پذیرش یا رد یک مسأله مورد استفاده قرار می‌دهند این روند گسترش و تقویت دلائل و حجج را در پی داشته، به توانمندی دانشی فراگیر منجر می‌شود.

مدیر گروه فقه و مبانی اجتهاد مرکز تخصصی اظهار داشت: وجه امتیاز دفتر تبلیغات، استقبال از موضوعات روزآمد و پیشگامی در مسائلی است که احتمال ورود آن‌ها به جامعه در زمان نزدیک داده می‌شود. مثلا نزاع‌های مذهبی که امروزه در منطقه رو به افزایش است و نیز تغییر ترکیب جمعیت مذهبی در ایران و ضرورت توجه به مسائل اهل سنت باعث شد تا این رشته در مقطع سطح چهار نیز راه اندازی شود. بر این اساس طراحی موضوعات مرتبط به صورت برنامه‌ای آموزش محور به اجرا گذاشته شد.

بنابرگزارش معالم رحمانی در پایان بیان داشت: ثبت نام در آزمون ورودی رشته سطح چهار فقه مقارن ۲۵ تیرماه آغاز و علاقه‌مندان می‌توانند برای کسب اطلاعات بیشتر با مرکز تخصصی آخوند خراسانی(برادران) به شماره: ۳۲۲۳۰۰۱۷ ۰۵۱ تماس حاصل نمایند.

[ad_2]

لینک منبع

تخطی از حکم خدا، وکالت مردم را نقض می‌کند

[ad_1]

شبکه اجتهاد: «فقه الوکاله» یکی از مغفول‌ترین ابعاد فقه شیعه است. درحالی‌که یکی از کاربردی‌ترین و اجرایی‌ترین چارچوب‌های فقه شیعه موضوع وکالت است. نظام اقتصاد اسلامی و نظام مرجعیت بر محور وکالت می‌شود.

 ادوار ائمه شیعه را می‌توان به چند دوره تقسیم کرد؛ اول دوره امام علی (ع) تا شهادت امام حسین (ع)، که دوره تأسیس است. از امام سجاد (ع) تا امام صادق (ع) دوره معرفتی و دانشی شیعه است. از دوره امام موسی‌ابن‌جعفر(ع) تا انتهای امام جواد (ع) دوره «وکالتی» شیعه است و دوره امام‌هادی(ع) دوره شکل‌دهی چارچوب‌های امامت است و از دوره امام حسن عسگری نیز عملاً مقدمات غیبت و خود غیبت فراهم می‌شود. فقاهت ما به معارف دوره امام محمد باقر(ع) و امام جعفرصادق(ع) محدود شده است. ما چیزی به نام فقه‌العلی (ع) و فقه‌الحسین (ع) و فقه‌الرضا (ع) نداریم. یک دوره مهم شیعه، دوره «وکالت» است که اوجش در امام رضا (ع) متجلی شده است. احادیث ما به مثابه متن (text) بدون زمینه تاریخی(context) مطالعه و بررسی شده است. این باعث اختلافات و دعواهای زیادی شده است. این اختلاف هم به درون شیعه و هم بین شیعه و سنی رسیده است. این اختلافات به دلیل جهالت و فقدان «سیره» و «تاریخ» پدید آمده است. اگر متن‌ها براساس زمینه تاریخی آن خوانده شود، بسیاری از اختلافات حل خواهد شد. هر کس به بعد تاریخی متون توجه کرده است، بلافاصله به «تقریب» رسیده است و هرقدر نگاه تاریخی را کنار گذاشتیم و عرفانی نگاه کردیم، به ضدتقریب و «تکفیر» رسیده‌ایم. مثال این موضوع آیت‌الله بروجردی است که با نگاه تاریخی به فقه شیعه و سنی نگاه کرده و به تقریب رسیده است. در مقابلش انجمن حجتیه و تکفیری‌ها قرار دارند که بنیادگرا (Fundamentalist) هستند و گرایش عرفانی دارند. عرفان هم اساساً ضد تاریخ است و مساله‌اش ایمان و عدم ایمان است و در صورت عدم ایمان بلافاصله تکفیر می‌کند و حکم قتل می‌دهد. اخباری‌ها اصولی‌ها را لعن می‌کردند و مانند خوارج به دنبال خون‌ریزی اصولی‌ها بودند.

فقاهت از آنجا که عقلانی است هیچ گاه با عرفان درگیر نشده است

خوارج هم همه‌شان عرفانی بودند. فقاهت از آنجا که عقلانی است هیچ گاه با عرفان درگیر نشده است. درگیری‌هایی که به وجود آمده در طول تاریخ بین دو نحله عرفانی بوده است. یکی عرفان رادیکال و یکی عرفان محافظه‌کار. حتی مجاهدین خلق هم همین حالت را دارند. آن‌ها هم قرآن را بر اساس عرفان الحادی و مارکسیستی تأویل می‌کردند. می‌گفتند «القارعه» نیروهای رزمنده فلان و بهمان هستند یا «قیامت» را به «جنگ» تأویل می‌کردند. هم دیگران را می‌کشند و هم خودشان را. بلافاصله وقتی احساس می‌کنند بودنشان از نبودنشان بهتر است خودشان را می‌کشند. مبنای این خودکشی و دیگرکشی اصالت عرفان بدون فقه است. با این مقدمه باید دوباره فقه ائمه را بر اساس زمینه تاریخی آن بازنگری کنیم. آنچه موضوع سخن ماست فقه‌الوکاله است که یکی از ادوار مهم فقهی شیعه است. فقه وکالتی مبنای دموکراسی و مردم‌سالاری دینی است. وکالت آن است که من کسی را وکیل خودم قرار می‌دهم و حقم را به او واگذار می‌کنم که او از جانب من کاری انجام دهد و تصمیمی بگیرد.

آنچه به عنوان «رأی» به رئیس جمهور می‌دهیم همان اعطای وکالت است که به جای ما تصمیم بگیرد. هم ائمه و هم مراجع به دیگران وکالت می‌دادند که مثلاً اموالی را با اهداف معینی مصرف کنند. تمام کسانی که از طرف مراجع، سهم امام جمع می‌کنند و به حوزه‌های علمیه می‌دهند، کارشان وکالتی است. مراجع از طرف ائمه وکیل هستند و وکالت مراجع به امامان جمعه و جماعت می‌رسد. «رأی» هم که حق‌الناس است به این معناست که مردم حق‌شان را به وکیل‌شان واگذار می‌کنند. بدیهی است که رئیس جمهور تا زمانی وکیل است که این حق‌الناس را رعایت کند. اگر رئیس جمهور خطا کند و ضد منافع مردم و امنیت ملی عمل کند، می‌توانند وکالت‌شان را پس بگیرند، زیرا او برای تحقق هدف معینی وکیل شده است و نباید از آن تخطی کند.

حال سؤال اینجاست که این حق از طرف چه کسی اعطا می‌شود؟ یک حق از طرف خداست.

 این حق به پیغمبر و بالاتر از آن به امام واگذار می‌شود که به آن خلیفه‌اللهی گفته می‌شود. این حق در ادامه به فقیه می‌رسد. «امام» که اوج عقل فطری و متصل به خداست، این حق را پیدا می‌کند که وکالت داشته باشد. امام هم بر اساس سیره عقلا عمل می‌کند. همه چیز را از نو بنیان نمی‌گذارد، بلکه آنچه فاسد است را جمع و مابقی چیزها را امضا می‌کند. فقه ما امضایی است و مثلاً تمام عقودی را که پیش از اسلام وجود داشت و فاسد و مفسد نبود امضا کرده است. فقه ما حرکت کردن بر «نحو اول» است و از این باب با چیزهایی که در گذشته بوده و فساد نداشته مشکلی ندارد. از طرف رو به آینده نیز گشوده است. هر چیزی که حادث شود و در آن فساد و افساد نباشد، می‌پذیرد. وقتی در چیزی فساد نباشد، معروف است. یعنی پذیرفته شده و مشهور می‌شود؛ اما وقتی فساد داشته باشد خودبه‌خود مردم آن را پس می‌زنند و منکر می‌شود. در مسائل جدیدی که واقع می‌شود هم اجازه اجتهاد داده شده است. یعنی نگاه کردن به اصول و تفریع آن با توجه به شرایط و حوادث جدید. بنابراین فقه ما متحجر نیست و مانند القاعده همه چیز را به صدر اسلام برنمی‌گرداند. این وکالت و اجازه اجتهاد را خدا به مجتهد داده است. خود ائمه وقتی می‌خواهند نظر فقهی دهند، بر اساس قرآن نظر می‌دهند.

امام به عنوان جانشین خدا، برای اداره امور وکالت دارد؛ اما وقتی به امور مردم می‌رسیم با آیاتی مثل «وأمرهم شوری بینهم» و «وشاورهم فی‌الأمر» مواجه می‌شویم. در اموری که مربوط به مردم است مردم وکالت می‌دهند، نه در رابطه با ولایت و امامتی که از طرف خداست و احکامی که خدا وضع کرده است. مثلاً ما به قوه مجریه وکالت می‌دهیم. اما قوه مجریه که رساله بیرون نمی‌دهد و اجتهاد نمی‌کند. این که چه چیز فاسد و منکر است را مجتهد و فطرت عمومی مردم تعیین می‌کند نه رئیس جمهور.

 وقتی مردم بر اساس حق‌الناس به کسی رأی می‌دهند که وکیل‌شان باشد، این وکالت باید از طرف ولی امر نیز تنفیذ شود. زیرا باید از طرف خدا هم ولایتش تأیید شود و احکام اسلام را اجرا کند. مهم‌ترین چارچوب احکام اسلام هم عدالت و ظلم است. پس رئیس جمهور دو نوع وکالت دارد. یک وکالت از طرف خداست که از طرف ولی امر اعطا می‌شود. یک وکالت هم از طرف مردم است. در ماجرای بنی صدر، مجلس که مظهر رأی مردم بود، بنی صدر را از مشروعیت انداخت و امام هم آن را تأیید کرد. خود ولی فقیه هم وکالتش دوگانه است.

مردم حق خودشان را به خبرگان ملت واگذار می‌کنند. خبرگان هم بر اساس منافع مردم و احکام اسلام رهبر را به رهبری می‌رسانند. رهبری هم که از بقیه علما اعلم و اصلح است مشروعیتش را از طرف خدا هم می‌گیرد. اگر خبرگان مردم فقیهی را انتخاب کنند، از آنجا که متکی به فطرت عمومی مردم و خبرگی خبرگان و فقهای اسلام است، این فقیه منصوب خدا هم هست و از طرف خدا هم وکالت دارد. اگر این رابطه امام و امت برقرار شود، محال است که جامعه منحرف شود. / صبح نو

[ad_2]

لینک منبع

نشست سراسری نقش علمای دینی در مقابله با جریان‌های تکفیری به روایت تصویر

[ad_1]

خانه / آخرین اخبار / نشست سراسری نقش علمای دینی در مقابله با جریان‌های تکفیری به روایت تصویر
نشست سراسری نقش علمای دینی در مقابله با جریان‌های تکفیری به روایت تصویر




گزارش تصویری؛

شبکه اجتهاد: نشست سراسری نقش علمای دینی در مقابله با جریان‌های تکفیری  ۱۳ تیرماه در دبیرخانه شورای نمایندگی ولی فقثیه در مناطق قومی با حضور علمای اهل سنت برگزار شد.

[ad_2]

لینک منبع

جلسات علمی پرسش و پاسخ در محضر آیت‌الله سند

[ad_1]

جلسات علمی پرسش و پاسخ در محضر آیت‌الله سند




گزارش تصویری؛

شبکه اجتهاد: جلسات علمی پرسش و پاسخ در محضر آیت‌الله شیخ محمد سند، از اساتید خارج فقه و اصول حوزه علمیه نجف و از شاگردان حضرات آیات شیخ مرتضی حائری، میرزا هاشم آملی، گلپایگانی و آیت‌الله وحید خراسانی، این روزها در مشهد با حضور گرم فضلا و طلاب خراسانی برگزار می‌شود.

[ad_2]

لینک منبع

«قلمرو دین و گستره شریعت» روانه بازار نشر شد

[ad_1]

در این نوشتار سعی شده است دیدگاه‌های مختلف در حوزه دین به طور عام و در حوزه فقه و شریعت به خاص بیان شود و مبانی و ادله هر یک مورد بحث و بررسی قرار گیرد.

به گزارش شبکه اجتهاد، مؤسسه اشراق و عرفان، کتاب «قلمرو دین و گستره شریعت» را بر اساس مبانی فکری آیت‌الله علیرضا اعرافی با تحقیق سید رضا روحانی‌راد منتشر کرد.

در معرفی این کتاب چنین می‌خوانیم: مسأله «قلمرو دین» که گاه به خطا از آن با عنوان «انتظار بشر دین یاد می‌شود. موضوعی است که از دیرباز در مباحث دین‌پژوهی مورد بحث بوده؛ اهتمام بیشتر به این مسأله در دوران حاضر، به معنی توفیق دین‌ستیزان در اثبات گسترده حداقلی دین نیست؛ بلکه به معنی کامیابی دین مداران در دفاع از قلمروی حداکثری برای دین می‌باشد؛ اندیشه‌ای که حقانیت آن، نه در عرصه نظر، که در عرصه عمل و با تشکیل «حکومت دینی» و تلاش برای بنا نهادن «تمدن عظیم اسلامی» به اثبات رسیده است.

اثر حاضر درصدد دفاع از اندیشه دین حداکثری در مسأله «قلمرو دین و گستره شریعت» بر اساس مبانی فکری استاد اعرافی است.

بحث درباره قلمرو دین و اینکه در دین به چه موضوعاتی پرداخته می‌شود، از مهم‌ترین مباحث دین‌شناسی است که سابقه‌ای در میان ادیان و مذاهب داشته، امروز با توسعه علوم بشری و اغراض سیاسی جلوه‌های دیگر یافته است؛ از این‌رو نگارنده در مقدمه درباره این موضوع چنین آورده است:

این بحث در طول تاریخ با رویکردهای متفاوت و روش‌های گوناگون مورد بحث بوده است؛ روزگاری با رویکرد انسان به دین و انبیاء، تحت عنوان «فلسفه بعثت انبیاء» یا «وجه حاجت بشر به دین» به تبیین قلمرو دین پرداخته می‌شد.

بعدها در غرب، مقارن با رنسانس و انقلاب علمی، برخی از ادیان توحیدی با رویکردی انسان‌مدارانه و نگاهی کارکردگرایانه به دین، با طرح مباحث چون «انتظار بشر از دین» سعی در تحدید دین داشتند؛ در دهه‌ای اخیر این بحث گاهی با اغراض سیاسی به شکل دیگری در جوامع اسلامی مطرح گشت…

همچنین نویسنده، در ادامه به بحث ضرورت تعیین قلمرو دین در حکومت اسلامی مِی‌پردازد و می‌نویسد: این بحث گذشته از اغراض سیاسی برای کشور که بر اساس اسلام، حکومت تشکیل داده است و سعی در تحقیق کامل آن و ایجاد تمدن عظیم اسلامی دارد، جزء مهم‌ترین مباحث به شمار می‌رود؛ چرا که اساس حکومت اسلامی و چگونگی حکومت‌داری و اجرای فرامین اسلامی، مبتنی بر تعیین قلمرو دین است.

در این نوشتار سعی شده است دیدگاه‌های مختلف در حوزه دین به طور عام و در حوزه فقه و شریعت به خاص بیان شود و مبانی و ادله هر یک مورد بحث و بررسی قرار گیرد.

نگارنده کتاب را در سه بخش با عنوان‌های: «کلیات»، «دیدگاه‌ها و ادله در قلمرو دین»، «قلمرو فقه یا شریعت» تنظیم کرده است و پیوست و کتاب‌نامه و نمایه‌ها پایان بخش این اثر هستند.

او در بخش اول نخست، مباحث کلی همچون: مفهوم شناسی، پیشینه بحث، جایگاه و اهمیت، رویکردها، روش‌ها، مبانی و پیش‌فرض‌ها و در بخش دوم نیز به دیدگاه‌های مختلف در حوزه دین پرداخته، دو دیدگاه اصلی یعنی «دین حداقلی» و «دین حداکثری» با ادله درون دینی و برون دینی به تفصیل بررسی کرده است.

مؤلف در بخش سوم، به دیدگاه‌ها و ادله در ساحت فقه، اشاره و در این بخش دو دیدگاه اصلی را بررسی و بر اساس قاعده «لکل واقعه حکم» و «اصاله المولویه» و عنصر اجتهاد، در جایگاه یکی از مهم‌ترین عوامل جامعیت و پویایی دین و فقه، از اندیشه حداکثری دفاع کرده است.

درباره قلمرو فقه دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد که می‌توان همه را به دو دیدگاه کلی (حداقلی و حداکثر) تقسیم کرد، از این رو نویسنده در صفحه ۲۶۶ در خلاصه بخش سوم و جمع‌بندی کلی این بحث چنین آورده است:

برخی معتقدند: شارع مقدس حوزه‌های وسیعی را به انسان‌ها واگذار کرده است تا خود آنچه را می‌پسندند و صلاح می‌دانند به عنوان قانون وضع کنند.

از نظر این گروه، فقه موجود دارای اشکلاتی است که موجب حداقلی شدن آن گشته است. برخی از این اشکالات چنین‌اند: ۱- فقه فقط حکم می‌دهد نه برنامه؛ ۲- فقه فقط متکفل حل مسائل حقوقی است؛ ۳- موضوع فقه افعال اختیاری مکلفین است؛ ۴- فقه در منابع محدودیت دارد.

به نظر می‌رسد، بر اساس شواهد و قرائن خارجی و پیدایش مسائلی نوظهور که سابقه‌ای نداشته‌اند، باید گفت: ادعای جامعیت مطلقه فقه مشکل است؛ لکن با توجه به غنای منابع دین و عناصری همچون اجتهاد، کمتر مسأله‌ای یافت می‌شود که دین در برابر آن موضعی نداشته باشد و از این جهت باید گفت: دین از جامعت حداکثر برخوردار است.

نویسنده برای نگارش این کتاب از ۱۱۲ منبع بهره برده که کتاب‌های «دین و نگرش نوین»، «فقه تربیتی»، «جامعیت قرآن»، «هرمنوتیک کتاب و سنت» «بحر الفوائد فی شرح الفرائد» «رجال نجاشی» و «دین و روان» برخی از این منابع است.

بنابرگزارش رسا، مؤسسه اشراق و عرفان کتاب قلمرو دین و گستره شریعت را با شمارگان ۱۰۰۰ نسخه، در قطع رقعی و در ۳۲۰ صفحه، به قیمت ۱۶۰۰۰ تومان منتشر کرده است.

درباره مؤسسه اشراق و عرفان: مؤسسه اشراق و عرفان که فعالیت خود را از سال ۱۳۸۶ با نظارت و اشراف علمی آیت‌الله اعرافی آغاز کرده، در عین تأکید بر اصالت‌های حوزوی در تلاش برای پاسخگویی به نیازها معرفتی انسان معاصر است؛ از این رو با هدف انجام مأموریت خود تا کنون گروه‌های پژوهشی فقه، فقه تربیتی، فقه اخلاق، فقه عقیدتی فقه هنر، اصول فقه، فلسفه فقه، فلسفه تربیتی، تفسیر تربیتی را راه انداز کرده است.

[ad_2]

لینک منبع

بیداری اسلامی در اندیشه عابد الجابری

[ad_1]

شبکه اجتهاد: پروژه جابری، بازسازی فکر عربی اسلامی بر اساس عقلانیت جدید است. از نظر او، برای فراهم آمدن فضای مناسب در جهت شکل‌گیری یک عقل عربی اسلامی امروزی و کارآمد، باید مفاهیم ناظر به این عقل، ابتدا شالوده‌شکنی شود تا با استفاده از اصول جدید و در تعامل با عقل مدرن یک عقلانیت عربی اسلامی جدید شکل گیرد. او بعد از شالوده‌شکنی مفاهیم، اغلب متکفل راه حل نمی‌شود. فقط در موارد نادری پیشنهادهای روشی ارائه می‌کند.

محمد عابد الجابری روشنفکر بلندآوازه جهان عرب که در سال ۲۰۰۲ رخ در نقاب خاک کشید. وی از پرکارترین نویسندگان و صاحب نظرانی بود که بازسازی منظومه فکری عربی اسلامی را در دستور کار داشت. از این رهگذر، جابری با بهره‌گیری از روش‌های تبارشناسانه و دیرینه‌شناسانه فوکو و نیز اصول شالوده‌شکنی دریدا و نیز پدیدارشناسی گادامر، به واکاوی سنت اسلامیی عربی پرداخت. عمده آثار او از سال ۱۹۷۰ به بعد منتشر گردید. یکی از مهمترین دغدغه‌های او مسئله هویت و نیز عقب‌ماندگی عربی و اسلامی است.

جابر مجموعه مقالاتی را منتشر کرد که درسال ۱۹۹۲ تحت عنوان “‌‌دیدگاه پیش به سوی بازسازی اندیشه عربی معاصر”‌‌ و در قالب یک کتاب در بیروت منتشر گردید. در این یاداشت کوتاه در نظر ندارم به مبانی نظری و کلیات اندیشه جابری بپردازم اما با توجه به اهمیت مباحث مطروح شده در کتاب او و نیز عدم برگردان آن به فارسی، مایلم برخی نظرات او با محوریت مفهوم “‌‌بیداری اسلامی”‌‌ را طرح و در حد توان بررسی کنم.

وضعیت کنونی

او برای توضیح وضعیت جهان عرب و اسلام از واژه “‌‌الازمه الشامله”‌‌ به معنای بحران فراگیر و یا بحران سراسری استفاده می‌کند. در این وضعیت تمام عرصه‌های حیات اجتماعی، سیاسی، فکری، فرهنگی و اقتصادی انسان مسلمان را بحرانی فراگرفته است که در تقابل با این وضعیت، نخبگان و جوامع عربی اسلامی یک دوگانه بیشتر پیش روی ندارند؛ یا اینکه باید به بازسازی و سامان‌دهی اصولی، مبنایی و ریشه‌ای دست بزنند و خود را برای خروج از این حالت آماده کنند یا آنکه تمام و کمال در باتلاق انحطاط غرق شوند. در فصل آغازین کتاب به بررسی دوگانه عربیت اسلامیت می‌پردازد واین دو مفهوم را به دقت بررسی می‌کند. او با استفاده از روش شالوده‌شکنی مفاهیم، این دو واژه را در دو منظومه فکری مختلف بررسی می‌نماید. مفهوم عرب‌گرایی را در دو پارادایم سنت و مدرنیته واکاوی کرده و سپس بعد از آماده ساختن ذهن مخاطب و آشنا کردن او با بحران هویتی فعلی، فصل دوم آغاز می‌شود.

دوگانه بازسازی بیداری

جابری برای پیش‌برد پروژه خود به تجزیه و جدا کردن تار و پود سنت می‌پردازد و در این امر انصافاً استادانه عمل می‌کند. او با استفاده از ردیابی و واکاوی نحوه شکل‌گیری مفاهیم در بستر تاریخ، تمام برساخته‌ها و دوگانه‌های حاکم بر ذهنیت عربی اسلامی را از بین می‌برد. با استفاده از این روش، دوگانه مفهومی متعددی را از معنای متداول تهی می‌سازد و یا شک عمیقی را پیرامون معنا و محدوده آن‌ها ایجاد می‌نماید. دوگانه‌های دین و دولت، عربیت و اسلامیت و یا مفاهیم کلیدی همچون سکولاریسم، شورا، طایفه‌گرایی مذهبی و دموکراسی را در بستر تاریخ و ناظر به دو منظومه معرفتی سنت و تجدد بررسی و به معنایی رشته رشته می‌کند و در مقابل دیدگان نخبگان قرار می‌دهد. یکی از دوگانه‌های مطرح در آغاز فصل دوم کتاب مذکور، دوگانه “‌‌الصحوه – التجدید “‌‌ یا همان”‌‌ بیداری-بازسازی”‌‌ است.

او مفهوم بیداری اسلامی را از چند جهت ناسازوار می‌داند و بر این باور است که این واژه و آنچه با خود از مضامین و دیگر وابستگان به همراه دارد، توان پاسخ‌گویی به مشکل جهان اسلام را ندارد. استعمال و تداول این واژه را به تحولات اخیر منطقه، خصوصاً انقلاب ایران و پا گرفتن دیگر جریان‌های سیاسی اسلامی در منطقه وابسته می‌داند. اهداف و ابزار و راه حل موجود در ورای این مفهوم را کاملاً بیگانه با واقعیت موجود و نیز بی‌ارتباط به آنچه که باید باشد می‌داند. او می‌گوید بیداری یک انفعال است که در اثر فعل دیگری شکل می‌گیرد، در حالی که وضعیت جهان اسلام، نیازمند یک فعل است. کسی که به خواب رفته را می‌توان بیدار کرد و از او انتظار داشت که به زندگی روزمره بپردازد اما کسی را که سیصد سال همچون اصحاب کهف خواب بوده و محیط پیرامونش تغییر کرده است نمی‌توان صرفاً بیدار کرد و انتظار داشت به زندگی روزمره بازگردد. از نظر او جهان عرب و مسلمانان وضعی شبیه اصحاب کهف دارند، لذا “‌‌بیداری”‌‌ دردی از آنان دوا نمی‌کند.

او به روشنی می‌گوید: “‌‌کاربرد واژه بیداری اسلامی بعد از تحولات منطقه، خصوصاً انچه در ایران رخ داده است و برخی دیگر از جریان‌های اسلامی نیز در منطقه از پی آن می‌باشند، همان پروژه برقراری یک نظام اسلامی و تطبیق شریعت است که از آن به بیداری تعبیر می‌شود. گویی اسلام تاکنون در خواب بوده و یا در میان جوامع اسلامی به عنوان یک عقیده در وجدان عمومی مسلمانان حضور نداشته و اکنون پا به عرصه گذاشته، در حالی که این خوانش و پیش‌فرض‌های آن کاملاً نادرست است.”‌‌

الصحوه یا بیداری از نظر او بسیار بسیط به بحران نگاه می‌کند و فاقد راه حل عمیق و ریشه‌ای است، در حالی که نیاز فعلی، حرکتی بسیار عمیق و دقیق به ریشه‌های مسائل است که این بیداری اسلامی، فاقد سازوکار و مبنای نظری برای وضعیت کنونی است. تأکید می‌کنم که این سخن جابری در دهه هشتاد میلادی و در ظرف آن موقع که موجی از اسلام سیاسی در دو بعد شیعی و سنی شکل گرفته بود طرح شده است. نویسنده چند سال بعد، ناظر به تجربه سیزده ساله انقلاب ایران، یادآوری می‌کند که موج اسلام‌گرایی و این مفهوم، فاقد کارایی است. او به صراحت می‌گوید این واژه هیچ سابقه معنایی در سنت فکری اسلامی ندارد و حتی کلمه قاموس به معنای فرهنگ لغت را به کار می‌برد و به جای پروژه “‌‌بیداری اسلامی “‌‌ از “‌‌بازسازی فکری”‌‌ دفاع می‌کند و این تجربه تازه طرح شده را شکست خورده معرفی می‌نماید.

مدخل دیگری که جابری برای درهم کوبیدن واژه بیداری اسلامی برگزیده است، ناظر به هدف از طرح چنین واژه‌ای است. او می‌گوید مقصود از طرح این اصطلاح، برپایی حکومت و نظام اسلامی است، آن هم برای تطبیق شریعت و یا همان پیاده‌سازی اسلام که در اغلب مواقع منظور اجرای احکام فقهی است.

Image result for ‫عابدالجابری‬‎

به عبارت دیگر جریان‌های اسلام سیاسی هنگامی که از این اصطلاح استفاده می‌کنند بر این باورند که طرح فراخوان آنان برای برپایی نظام اسلامی آماده اجرا شدن است و شرایط محیطی برای این کار فراهم گردیده است. همچنین معتقدند که برپایی حکومت اسلامی و اجرای شریعت می‌تواند تمام مشکلات جهان عرب و اسلام را در کمترین فرصت حل کند. به عبارت روشن‌تر آنان تمام مشکلات و درماندگی‌های جهان عرب را در دوری از احکام اسلامی و عدم تطبیق شریعت که ریشه در عدم برپایی یک نظام اسلامی ایده آل دارد می‌دانند. جابری برای نزدیک شدن به این ایده و نقد آن، ابتدا این سؤال را مطرح می‌کند که آیا در منظومه فکری اسلامی عربی چیزی به عنوان یک نظام اسلامی از پیش تعیین شده وجود دارد؟ آیا یک مدل مشخص با مختصات معین وجود دارد که بتوان به آن نظام اسلامی گفت؟ آیا چنین اکسیر اعظمی در منظومه دانش اسلامی تبیین و معرفی شده است؟

او می‌گوید در سنت اسلامی هیچ الگوی مشخصی برای یک نظام سیاسی وجود ندارد. سپس به مسئله خلافت اشاره می‌کند و با بررسی تاریخی نشان می‌دهد که خلافت و تمامی نظریه‌پردازی‌های پیرامون آن، نظریاتی ما بعد از وقوع هستند و اصلاً هیچ نصی از قرآن و سنت در مشروعیت آن وجود ندارد. بنابراین سیستم خلافت را محصول تلاش مسلمانان برای حل مسئله جانشینی پیامبر و سپس اداره سرزمین‌های گشوده شده می‌داند، که یک اجتهاد علمی و انسانی بوده و فاقد هرگونه قداستی است.

از سوی دیگر او ذیل تیتری با عنوان “‌‌یک گریزگاه قانون اساسی”‌‌ به بررسی مشکلات و چالش‌های نظام خلافت می‌پردازد و نشان می‌دهد، چگونه این سیستم به علت وجود اشکالات متعدد، آرام آرام به یک پادشاهی تمام عیار تبدیل شد و چگونه عنوان خلیفه به پادشاه و سلطان بدل گردید. او از این طریق وجود الگوی نظام اسلامی آماده را در سنت مردود دانسته و در پی آن، واژه بیداری اسلامی را که مشعر به آن است، از مدار انتفاع خارج می‌کند.

یکی دیگر از اهداف معلق بر واژه بیداری اسلامی مسئله تطبیق شریعت است. او برای نزدیک شدن به موضوع و طرح ایده خود از مبانی فقهی و روش شاطبی استفاده می‌کند و در قالب یک مثال، ایده خود را طرح می‌کند. او می‌گوید مجازات‌های فقهی از قبیل حدود، توان حل مسائل کنونی را ندارد. او روش شاطبی را که مبتنی بر فقه مقاصدی است طرح می‌کند و با نگاه تاریخی به گزاره‌های دینی، منظور شارع از قطع دست سارق را با توجه به زندگی کوچ‌نشینی آن دوره و نبود زندان و نیز مسئله پیشگیری از طریق معرفی دزد به جامعه را حفظ اموال مسلمانان می‌داند. این مجازات در آن موقع مقصود شارع را که حفظ نظم عمومی و حفظ اموال جامعه بود تأمین می‌کرد. اکنون با توجه به تغییر شرایط، آن مجازات‌ها توان بازدارندگی ندارند و باید از طریق تحصیل مقاصد شریعت، مجازات مناسب طراحی شود.

جابری از این طریق امیدهای بسته شده به تطبیق شریعت را ناامید می‌کند و پیاده‌سازی اسلام تاریخی را برای وضع کنونی ناکافی و ناسازوار می‌داند. بنابراین او از طریق دو شاخص در پیوند با واژه بیداری اسلامی (نظام اسلامی مشخص با مدل از پیش تعیین شده، در سنت اسلامی و تطبیق شریعت) و بررسی تاریخی آن واژه بیداری اسلامی را کاملاً نادرست و سطحی معرفی می‌کند.

به طور کلی می‌توان گفت پروژه جابری، بازسازی فکر عربی اسلامی بر اساس عقلانیت جدید است. برای فراهم آمدن فضای مناسب در جهت شکل‌گیری یک عقل عربی اسلامی امروزی و کارآمد، باید مفاهیم ناظر به این عقل، ابتدا شالوده‌شکنی شود تا با استفاده از اصول جدید و در تعامل با عقل مدرن یک عقلانیت عربی اسلامی جدید شکل گیرد. او بعد از شالوده‌شکنی مفاهیم، اغلب متکفل راه حل نمی‌شود. فقط در موارد نادری پیشنهادهای روشی ارائه می‌کند یا شاخصه‌ها و کدهایی از سنت را ارائه می‌کند که پتانسیل درانداختن طرحی نو بر اساس سنت را داراست.

نویسنده: محمدجواد خلیلی، دانش آموخته حوزه علمیه قم، دانشجوی دکتری علوم سیاسی، پژوهشگر اندیشه سیاسی اسلامی و جهان عرب

[ad_2]

لینک منبع

«دین و دیکتاتوری»، کتاب جدید سروش محلاتی

[ad_1]

کتاب «دین و دیکتاتوری»، مجموعه مقالات بررسی نسبت دین و استبداد به قلم حجت‌الاسلام والمسلمین محمد سروش محلاتی استاد حوزه علمیه قم منتشر شد.

به گزارش خبرنگار اجتهاد، رابطه‌ی دین و مردم‌سالاری، موضوعی تازه‌یاب نیست؛ ولی پژوهش‌های گذشته، هنوز ما را از تأمل در این باره بی‌نیاز نساخته است. لذا بازخوانی این پرونده، نه لازم که ضروری به نظر می‌رسد.

از این رو، حجت‌الاسلام والمسلمین محمد سروش محلاتی استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم در کتاب جدید خود در شش مقاله و سه مصاحبه با رویکرد فقهی به بررسی نسبت دین داری و استبداد پرداخته است.

شیوه‌ی تقریر نویسنده، دارای دو ویژگی است: یکی بیش از آنکه به مبانی نظری بپردازد، به راهکارهای عملی توجه دارد و دیگر آنکه از زاویه چگونگی نفوذ دیکتاتوری به نظام اسلامی، بحث را دنبال کرده است.

یادآوری می‌شود، کتاب «دین و دیکتاتوری» اثر محمد سروش محلاتی در ۱۴۴ صفحه به‌تازگی از سوی میراث اهل‌قلم چاپ و روانه بازار نشر شده است.

«دولت و اجرای شریعت»، «اسلام و مقتضیات زمان»، «اندیشه و ایمان در آزادی»، «دین و دولت در اندیشه اسلامی»، «نظارت خبرگان، نصیحت نخبگان»، «امکان سنجی انتخابات در نظام اسلامی»، «شهر مردگان»، «مبانی حریم خصوصی»، «بی‌طرفی، شرط داوری» و… از دیگر آثار این پژوهشگر فقه سیاسی می‌باشد.

علاقه‌مندان می‌توانند برای تهیه اثر اینجا کلیک کنند.

 

[ad_2]

لینک منبع

مرمت بقیع مورد اتفاق فقهای مسلمان است

[ad_1]

امام موسی صدر در نامه‌ای به که شاهزاده سعودی نوشته از او می‌خواهد که برای سرو سامان دادن به قبرستان بقیع اقدام کند.

به گزارش شبکه اجتهاد، هشتم شوال برابر با سالروز واقعهٔ تخریب بقیع در سال ۱۳۴۴ هجری قمری است. روزی که قبرستان بقیع به دست وهابیون به طور کامل تخریب شد.

امام موسی صدر پس از تلاش‌هایی که برای بازسازی قبرستان بقیع در دیدار با شاهزاده سعودی داشته، در محرم سال ۱۳۹۴ قمری نامه‌ای برای یادآوری و درخواست دوباره می‌نویسد. ترجمه فارسی این نامه را در ادامه می‌خوانید.

به نام خداوند بخشنده مهربان

سرور و برادر بزرگوارم، عالی‌جناب، شاهزاده امیر محسن عبدالمحسن بن عبد العزیز آل سعود

سلام و رحمت و برکات خداوند بر شما باد که از حرمین و حجاج آن‌ محافظت و صیانت می‌کنید و پایه‌های حکومتتان را بر احکام الاهی بنا نهاده‌اید و جایگاه مسلمانان را بالا برده‌اید و چون آزمون فرا رسید، تحت رهبری آن رهبر پیروز، چنان موضعی اتخاذ کردید که سرزمین و امت و رهبری شما را در برابر دو ابر قدرت، به نیرویی الاهی و والا بدل کرد. آرزوها را بارور کردید و اعتماد و خرسندی را در جان اعراب و مسلمانان نشاندید. گوارایتان باد و پاینده باشید.

در این‌جا، سفر برادر و خویشاوند خود حضرت علامه هادی قمی را برای ادای عمره غنیمت می‌شمرم و این نامه را بدو می‌سپارم تا به وسیله آن پیمانم را تجدید کنم و به برادری گرامی که دیدار کوتاهش باعث شد احساسی عمیق و دوست داشتنی با اخلاص و احترامی همراه با محبت داشته باشم، سلامی برسانم و سپس، گفت‌وگویی را به آن سرور شاهزاده یادآوری کنم که در دیدار سال ۱۳۹۲ در دفتر جناب‌عالی درباره برخی تعمیرات و سازمان‌دهی‌های اطراف بقیع داشتیم.

در آن دیدار، با ملاحظه خاطر بزرگوار و همت بلند و روح مؤمن و دورنگری و روشن‌بینی جناب عالی، گفتم که ساختن بارگاه برای امامان اهل بیت، مورد اتفاق فقهای مسلمانان نیست و به همین سبب، برای پرهیز از حرج، چنین درخواستی نداریم، اما سر و سامان دادن به قبرستان و آسفالت یا سنگ‌فرش کردن راه‌های داخلی آن و کاشتن اطراف آن و تبدیل آن به بوستانی آزاد با فواره و آب‌نما و مرمت دیوارها و گذاشتن سنگ‌های زیبا در آن‌ها و تعبیه سایه‌بان‌های مرتب گرداگرد آن و اقداماتی از این دست، موضع اتفاق فقهاست و موجب تکریم صدها هزار نفر زائر و عمره‌گزار و حج‌گزار و دوست‌دار است و سبب تألیف قلوب گِردِ رهبریِ اسلامی درخشان و فزاینده شما خواهد بود؛ خصوصاً در این زمان که اعلی‌حضرت کوشش فراوانی برای وحدت مسلمین و هم‌دلی آنان دارد.

سرور و برادر من امیر بزرگوار! خداوند شاهد است ـ و همو برای شاهد بودن کافی است ـ که این پیشنهاد از قلبی پرخلوص و ذهنی آگاه بر آمده که ابعاد مسئله را درک می‌کند و خیرخواه همه شما به خصوص شخص جناب‌عالی است؛ چراکه دوست‌دار شما هستم.

پس خود را در صفحات تاریخ و در دل و زبان میلیون‌ها بلکه صدها میلیون مسلمان، بلکه‌ اجازه دهید بگویم‌، در جان رسول اکرم ـ که درود و سلام فراوان بر او باد ـ جاودانه کن. و از این فراتر، این کار را به مثابه دِینی بر گردن دوستارانت که من کوچک‌ترینشان هستم قرار ده؛ دِینی که با دوستی و خدمت و ایثار دار و ندار هم ادا کردنی نیست.

من بی‌تابانه منتظر پاسخ هستم و بسیار شادمان خواهم شد اگر هنگامی که در بیروت به استقبال شما می‌آیم یا هنگامی که برای زیارت بارگاه پیامبر اکرم و دیدار با نگهبان و پاسدار آن، امیر، به مدینه مشرف می‌شوم، درباره بسیاری از مسائل با هم گفت‌وگو کنیم.

در خاتمه، ای بزرگوار، دعا و سلام و درودها و اشتیاق مرا بپذیرید.

والسلام

برادر شما

موسی صدر

[ad_2]

لینک منبع